جایگاه TPM در سیستم تویوتا: چرا در کتاب‌های اولیه نامی از آن نیست؟

چرا در کتاب‌های بنیادین و اولیه تولید ناب (مانند کتاب تولید ناب) به صراحت از TPM نام برده نشده است؟ آیا این تکنیک جزو ستون‌های اصلی نبوده است؟

پاسخ استاد موتابیان: TPM؛ ستون پنهان اما حیاتی

این سوال بسیار هوشمندانه‌ای است. عدم ذکر نام TPM در متون اولیه به معنای بی‌اهمیت بودن آن نیست، بلکه دلایل تاریخی و مفهومی دارد:

۱. زاویه دید ناظران غربی (دلیل تاریخی)

محققان غربی که اولین بار سیستم تویوتا (TPS) را بررسی کردند، مجذوب دو ستون بسیار مشهود آن شدند:
• JIT (تولید بهنگام): جریان مواد.
• Jidoka (هوشمندسازی): توقف خط هنگام خطا.
در آن زمان، TPM توسط موسسه JIPM ژاپن به عنوان یک دیسیپلین مستقل در حال توسعه بود و اگرچه تویوتا از آن استفاده می‌کرد، اما در “ویترین” سیستم که به غرب معرفی شد، دیده نمی‌شد.

۲. TPM ابزار است، نه هدف (دلیل مفهومی)

فلسفه ناب می‌گوید: “جریان ارزش باید بدون توقف حرکت کند.”
بزرگترین دشمن این جریان چیست؟ خرابی ماشین‌آلات.
TPM ابزاری قدرتمند برای حذف این دشمن است. اگرچه نامش ذکر نشده، اما “روح” آن در سیستم جاری است. بدون TPM (بدون به صفر رساندن توقف‌های ناگهانی)، عملاً پیاده‌سازی JIT غیرممکن است.

۳. نگاه مدرن به ناب

امروزه هیچ پروژه ناب‌سازی موفقی بدون TPM وجود ندارد. ما اکنون می‌دانیم که TPM “فونداسیون” و زیربنایی است که ستون‌های JIT و Jidoka روی آن بنا می‌شوند.

💡 نکته کلیدی برای مدیران:

اشتباه نکنید! اینکه در کتاب‌های قدیمی، TPM کمرنگ است، مجوز حذف آن نیست. اگر می‌خواهید خط تولیدتان “ناب” شود، ابتدا باید مطمئن شوید که ماشین‌آلاتتان “قابل اطمینان” هستند. بدون قابلیت اطمینان تجهیزات، سیستم JIT فقط باعث توقف‌های مکرر و بحران می‌شود.