تفاوت دو کتاب مرجع: «تولید ناب» یا «تفکر ناب»؟

تفاوت اصلی بین کتاب «تولید ناب» و کتاب «تفکر ناب» چیست؟ با توجه به اینکه نویسندگان هر دو کتاب یکی هستند، آیا محتوای آن‌ها تکراری است؟ برای شروع یادگیری ناب، کدام یک را توصیه می‌کنید؟

پاسخ استاد موتابیان: از توصیف تا تجویز

خیر، محتوا تکراری نیست. این دو کتاب مکمل هم هستند اما مأموریت‌های کاملاً متفاوتی دارند. برای درک تفاوت، باید به زمان انتشار و هدف هر کدام نگاه کنیم:

۱. کتاب اول: ماشینی که جهان را تغییر داد (۱۹۹۰)

• مأموریت: اثبات و مقایسه.
• محتوا: این کتاب حاصل یک تحقیق ۵ ساله در دانشگاه MIT بود که صنعت خودرو جهان را زیر و رو کرد. هدف کتاب این بود که با آمار و ارقام ثابت کند سیستم تولید تویوتا (که آن‌ها نام “تولید ناب” را رویش گذاشتند) از سیستم “تولید انبوه” غربی برتر است.
• کلیدواژه: تولید ناب (Lean Production). تمرکز بیشتر روی خط تولید، کارخانه و صنعت خودرو بود. این کتاب به دنیا گفت “چرا” باید ناب شویم.

۲. کتاب دوم: تفکر ناب (۱۹۹۶)

• مأموریت: آموزش و تعمیم.
• محتوا: بعد از موفقیت کتاب اول، خوانندگان پرسیدند: “باشه، قبول کردیم ناب بهتر است؛ حالا چطور اجرایش کنیم؟”. کتاب تفکر ناب برای پاسخ به “چگونگی” نوشته شد.
• کلیدواژه: تفکر ناب (Lean Thinking). در این کتاب، نویسندگان مفهوم را از “کف کارخانه” فراتر بردند و ۵ اصل جهانی (ارزش، جریان ارزش، حرکت، کشش، کمال) را معرفی کردند که در هر کسب‌وکاری (نه فقط خودرو) قابل اجراست.

نتیجه‌گیری:
کتاب تولید ناب یک گزارش توصیفی و تاریخی است که “انقلاب صنعتی” را شرح می‌دهد.
کتاب تفکر ناب یک راهنمای تجویزی و عملیاتی است که “اصول پیاده‌سازی” را یاد می‌دهد.

💡 مسیر پیشنهادی مطالعه:
اگر می‌خواهید تاریخچه و “چرایی” شکست خوردن تولید انبوه را بفهمید، با کتاب تولید ناب شروع کنید.
اما اگر مدیر هستید و می‌خواهید همین امروز اصول ناب را در سازمانتان پیاده کنید، کتاب تفکر ناب اولویت دارد.