لجستیک و تغذیه ناب

نگاه کلی به کتاب
کتاب «لجستیک و تغذیه ناب» (Making Materials Flow) سومین حلقه از سه‌گانه‌ی کارگاهی و مشهورِ مؤسسه لین اینترپرایز است (پس از کتاب‌های «آموزش دیدن» و «آفرینش حرکت پیوسته»). در حالی که کتاب‌های قبلی بر طراحی کلانِ جریان ارزش و چیدمان سلول‌های تولیدی تمرکز داشتند، این کتاب به سراغِ چالشی‌ترین و درهم‌تنیده‌ترین بخشِ تولید می‌رود: چگونه قطعات را به سلول‌ها برسانیم؟. نویسندگان با استفاده از مطالعه‌ی موردیِ شرکت «اپکس» (Apex)، به صورت کاملاً مصور و گام‌به‌گام، فرآیندِ ایجادِ یک سیستم لجستیک کششی را از باراندازِ دریافت قطعات تا نقطه‌ی مصرف (POU) در خط تولید آموزش می‌دهند. مقدمه‌ی کاظم موتابیان نیز تجربیاتِ نابِ استقرار این سیستم در صنایع ایران (از جمله بهمن موتور، پارس سوییچ و جهان‌گستر) را روایت می‌کند و نشان می‌دهد که این اصول در بستر صنعتی ایران کاملاً قابل پیاده‌سازی و نتیجه‌بخش هستند.

پایان امپراتوریِ لیفتراک‌ها و پالت‌های بزرگ
یکی از کوبنده‌ترین مفاهیم کتاب، نقدِ شیوه‌های سنتی جابه‌جایی مواد است. در کارخانه‌های سنتی، قطعات با لیفتراک و در پالت‌های غول‌پیکر به کنارِ خطوطِ مونتاژ آورده می‌شوند. این کار نه تنها فضای عظیمی از کارگاه را اشغال می‌کند، بلکه باعث می‌شود اپراتور مجبور شود برای برداشتن قطعه خم شود، جستجو کند و زمانِ ارزش‌آفرینِ خود را هدر دهد. کتاب راهکارِ عبور از این وضعیت را جایگزینیِ لیفتراک‌ها با «کشنده‌ها و گاری‌های کوچک»، و استفاده از «قفسه‌های شیب‌دارِ خودتغذیه» می‌داند. در این سیستمِ جدید، قطعات در ظروفِ پلاستیکیِ کوچک (معادلِ مصرفِ یک تا دو ساعتِ سلول) در پشتِ قفسه‌های شیب‌دار قرار می‌گیرند و با نیروی جاذبه، مستقیماً به سمت دستانِ اپراتورِ خط سر می‌خورند؛ سیستمی که به آن «تغذیه در نقطه مصرف» (POU) می‌گویند.

یک آموزش کاربردی از کتاب: راه‌اندازی مغز متفکرِ لجستیک با «پلان قطعات» (PFEP)
در بسیاری از سازمان‌ها، اطلاعات مربوط به قطعات به صورت پراکنده در سیستم‌های مختلف نرم‌افزاری یا در ذهن افراد مختلف (مدیر خرید، انباردار، مدیر تولید) پراکنده است. این پراکندگی، ریشه‌ی اصلیِ کسریِ قطعات و توقفِ خطوط است. این کتاب یک ابزار بی‌نظیر و حیاتی به نام پلان قطعات (Plan For Every Part – PFEP) را به عنوان اولین گامِ لجستیکِ ناب معرفی می‌کند.
تکنیک اجرایی: یک جدولِ صفحه گسترده (Excel) ایجاد کنید و برای هر شماره فنیِ قطعه‌ای که وارد کارخانه می‌شود، اطلاعات دقیق زیر را ثبت کنید:
۱. نام قطعه و شماره فنی.
۲. میانگین مصرف روزانه.
۳. محل انبارش (آدرس دقیق قفسه در سوپرمارکت).
۴. محل مصرف (شماره دقیق سلول و ایستگاه کاری).
۵. اطلاعات تأمین‌کننده (نام، شهر، تناوب سفارش).
۶. ابعاد دقیقِ ظرفِ قطعه (طول، عرض، ارتفاع، وزن ظرف و وزن قطعه).
۷. اندازه محموله‌ی استاندارد.
با متمرکز کردن این اطلاعات و انتصاب یک «مدیر پلان قطعات» برای به‌روزرسانیِ دقیقِ آن، شما می‌توانید برای اولین بار، ابعادِ دقیقِ قفسه‌های سوپرمارکتِ خود را طراحی کنید، ظرفیتِ گاری‌های حمل مواد را محاسبه کنید و مسیرهای تغذیه (لوپ‌ها) را دقیقاً زمان‌سنجی نمایید. بدون یک PFEP متمرکز، هر تلاشی برای بهبودِ لجستیک، یک شکستِ قطعی خواهد بود.

این کتاب برای چه کسانی است؟
مدیران کارخانه، زنجیره تأمین و لجستیک: برای تغییر رویه از ارسالِ نامنظمِ پالت‌های بزرگ، به طراحی سیستم‌های کششی با فرکانسِ بالا (تحویل‌های ساعتی) و استقرارِ سوپرمارکت‌های متمرکزِ قطعات.
مهندسان صنایع و متخصصان کنترل تولید: برای یادگیریِ نحوه‌ی محاسبه‌ی زمان‌های استانداردِ حرکتِ گاری‌های حمل، طراحیِ راهروهای یک‌طرفه و دوطرفه، و تعیینِ سطحِ حداقل و حداکثرِ موجودی در سوپرمارکت‌ها.
عاملان تغییر و مربیان ناب: برای تکمیلِ پروژه‌های راه‌اندازیِ سلول‌های تولیدی و ایجادِ زیرساختِ اطلاعاتیِ قدرتمند برای حمایت از حرکتِ پیوسته در کف کارگاه.

چه کسانی نباید این کتاب را بخوانند؟
اگر اعتقاد دارید که وظیفه‌ی کارگرِ خطِ تولید این است که شخصاً به انبار برود و قطعات مورد نیازش را با چانه‌زنی و خواهش تأمین کند، اگر فکر می‌کنید پراکندگیِ قطعات در تمام گوشه‌وکنارِ کارخانه نشانه‌ی پویایی تولید است، و اگر مدیر کنترلی هستید که ترجیح می‌دهید به جای تدوینِ یک «پایگاه داده‌ی دقیق (PFEP)»، بر اساس حدس و گمان سفارشات را صادر کنید، این کتابِ سراسر محاسباتی و نظم‌محور، تمام روش‌های سنتیِ شما را زیر سؤال خواهد برد!