انعطاف‌پذیری خط تویوتا: آیا تولید سفارشی مدل‌های قدیمی ممکن است؟

انعطاف‌پذیری خط مونتاژ تولید ناب تویوتا تا چه اندازه است؟ آیا سیستم به قدری منعطف است که اگر مشتری سفارش دهد، مدل‌های ۱۰ یا ۲۰ سال پیش را هم تولید کند؟

پاسخ استاد موتابیان: انعطاف‌پذیری برای حال، نه برای تاریخ

پاسخ کوتاه این است: خیر. اگرچه انعطاف‌پذیری خط مونتاژ تویوتا بسیار بالاست، اما این به معنای تبدیل شدن کارخانه به یک موزه متحرک نیست. بیایید این موضوع را دقیق‌تر بررسی کنیم:

۱. معنی واقعی انعطاف‌پذیری در تویوتا
ویژگی طلایی خطوط ناب، قابلیت «تولید مدل‌های ترکیبی» (Mixed-model Production) است. یعنی خط تولید می‌تواند مدل‌های A، B و C را که هم‌اکنون در بازار هستند، پشت سر هم و در هر توالی دلخواهی مونتاژ کند. این قابلیت به کارخانه اجازه می‌دهد تا به نوسانات روزمره بازار، پاسخ فوری دهد.

۲. تضاد با اصول ناب (چرا مدل قدیمی تولید نمی‌شود؟)
پذیرش سفارش برای مدلی که ۱۰ سال پیش تولید می‌شده، با دو اصل بنیادین تفکر ناب در تضاد است:
• تولید بهنگام (JIT): سیستم ناب بر اساس جریان مداوم قطعات کار می‌کند. تامین قطعات برای یک خودروی قدیمی، این جریان را مختل می‌کند.
• حذف اتلاف (Muda): نگهداری قالب‌ها، ابزارآلات و دانش فنی برای مدل‌های منسوخ شده، نوعی «اتلاف انبارداری» و «اتلاف فضا» است.

نتیجه‌گیری:
انعطاف‌پذیری در سیستم تویوتا به معنای پاسخگویی سریع به نیازهای “فعلی” بازار با کمترین هزینه است، نه برآورده کردن هر نوع سفارش غیرمعمولی که باعث ایجاد اتلاف شود.

💡 تحلیل ناب‌اندیشان:

بسیاری از کسب‌وکارهای ایرانی به اشتباه تصور می‌کنند “مشتری‌مداری” یعنی پذیرش هر نوع سفارشی با هر تیراژی. اما تفکر ناب به ما می‌آموزد که سفارشی‌سازی بدون استانداردسازی و بدون در نظر گرفتن هزینه‌های پنهان (اتلاف)، تنها منجر به کاهش سودآوری می‌شود. هنر این است که تنوع را مدیریت کنید، نه اینکه در آن غرق شوید.

آیا خط تولید شما توانایی مدیریت تنوع محصول را دارد؟
اگر با چالش تغییر خط و خوابِ سرمایه مواجه هستید، خدمات مشاوره سیستم‌های کششی ناب اندیشان راهکار شماست.