اصول تفکر ناب

کارگاه تولید ناب
اصول تفکر ناب، شامل پنج اصل کليدی است که به کمک آن‌ها می‌توان يک سيستم توليدی يا خدماتی را ناب کرده يا از اتلاف تهی ساخت. جيم ووماک و دان جونز در سال 1996 در کتاب بس مهم و کليدی خود، تفکر ناب، پنج اصل اساسی را تدوين کردند که به کمک آن‌ها می‌توان يک شرکت را ناب کرد. در دنباله اين مبحث، اين اصول به طور مختصر توضيح داده شده‌اند.
  • اصل اول: تعريف ارزش از نگاه مشتری نهايي هر خانواده محصول جداگانه.
  • اصل دوم: تجزيه و تحليل تمام گام‌های هر جريان ارزش جداگانه برای شناسايي عمليات ارزش آفرين از اتلاف و حذف اتلاف‌هايي که بلافاصله می‌توان‌ حذف کرد.
  • اصل سوم: يکپارچه کردن تمام گام‌های ارزش‌آفرين باقي‌مانده از طريق استقرار حرکت پيوسته در هر جا که بتوان بلافاصله به حرکت پيوسته دست يافت.
  • اصل چهارم: در صورت عدم امکان استقرار حرکت پيوسته در کل جريان ارزش، با استقرار کشش ايجاد اين امکان که هر مشتری در فرآيند بعدی، بتواند ارزش را از فرآيند تأمين‌کننده قبلی خود بيرون کشد.
  • اصل پنجم: و با برداشتن چهار گام قبل و قابل مشاهده شدن فرآيندها و مشکلات، (که امکان می‌دهد مديران و مهندسان اتلاف‌های بيش‌تری را شناسايي و حذف کنند)، جستجوی کمال به یاری بهبود پیوسته پایان ناپذیر جريان ارزش در کل شرکت.
اصل اول: تعريف ارزش از نگاه مشتری نهايياصول تفکر ناب، همچنان که ووماک و جونز در تفکر ناب تشريح کرده‌اند با تعریف ارزش از نگاه مشتری آغاز می‌شود. ایشان در این باره می‌گویند:«نقطه شروع اصلی تفکر ناب، ارزش است. اين تنها مصرف‌کننده نهايی است که می‌تواند ارزش را تعريف کند و ارزش تنها هنگامی دارای معنا و مفهوم معينی است که در چارچوب يک محصول معين ( يک کالا يا خدمت و يا هر دو همزمان) بيان شود، محصولی که نيازهای مصرف‌کننده خود را با قيمتی معين و در زمانی معين برآورده می‌کند.»بر اساس اصول تفکر ناب، ناب‌انديشان بايد در هنگام تعريف و آفرينش ارزش که مهم‌ترين گام اوليه هر گونه خيزش نابی است بر نيازهای مشتری متمرکز شوند و نه بر نيازهای صاحبان شرکت و سهام، نه بر نيازها و برنامه‌های مالی مديران ارشد شرکت، نه بر دارايی‌ها و نحوه سازماندهی کنونی شرکت و نه هيچ چيز ديگری به جز ارزش از نگاه مشتری.ووماک و جونز درباره اينکه مديران بر خلاف فوق، چگونه ارزش را تعريف می‌کنند چنين می‌گويند:«اما چرا يافتن يک نقطه درست شروع برای رسيدن به تعريف ارزش، تا بدين حد دشوار است؟ شايد تا اندازه‌ای به اين دليل که بیش‌تر توليد‌کنندگان می‌خواهند فقط چيزی را بسازند که قبلاً ساخته‌اند و بسياری از خريداران هم ياد گرفته‌اند که چگونه به دنبال صورت‌های ديگر چيزهايي باشند که قبلاً خريده‌اند. آنها خيلی ساده از يک مبدأ اشتباه شروع می‌کنند و در يک مقصد اشتباده خاتمه می‌دهند. تا کنون هر گاه توليدکنندگان يا مشتريان تصميم گرفته‌اند ارزش را بازانديشند، غالباً به فرمول‌های ساده‌ای پناه برده‌اند چون هزينه کم‌تر، افزايش تنوع محصول از طريق يکسان‌سازی مشخصه‌های محصول و تحويل سريع. اما آنها بايد ارزش و تعاريف قديمی و ناسازگار با يکديگر را تجزيه و تحليل کنند و دريابند که به راستی چه چيزی، کی و به چه ميزانی مورد نياز است.»اصل دوم: تجزيه و تحليل جريان ارزشدر کتاب تفکر ناب، اصل دوم این گونه تعریف شده است:«جريان ارزش، مجموعه‌ای است از کليه اعمال ضروری برای ارائه يک محصول معین (يک کالا يا خدمت يا هر دو با هم) که در هر کسب و کاری از طريق اين سه وظيفه مهم مديريتی انجام می‌شود: وظيفه حل مشکل که از انگاره محصول شروع و تا ورود آن به بازار ادامه می‌يابد و از طريق طراحی تفصيلی و مهندسی انجام می شود. وظيفه مديريت اطلاعات که از گرفتن سفارش تا تحويل محصول ادامه می يابد و از طريق برنامه‌ريزی توليد انجام می‌گيرد و وظيفه دگرگونی فيزيکی محصول که از مواد اوليه شروع می‌شود و تا محصول کامل و آماده برای مصرف در دستان مشتری ادامه می‌يابد. تجزيه و تحليل جريان ارزش، گام بعدی اصول تفکر ناب است، گامی که شرکت‌ها به ندرت برمی‌دارند ولی تقريباً همين گام است که حجم بسيار زياد و در حقيقت بهت‌آور مودا را بر ملا می‌کند.»برای تجزيه و تحليل درست جريان ارزش، بهترين ابزار همانا، ابزار نقشه برداری جریان ارزش است که کمک بزرگی است برای درک اينکه :
  • میزان اتلاف‌ها چيستند؟
  • اين اتلاف‌ها در کجاها و جود دارند؟
  • و ریشه آن‌ها در کجا است؟
(درباره نقشه‌برداری جریان ارزش به کتاب آموزش دیدن مراجعه کنيد).اصل سوم: ايجاد حرکت در جريان ارزشدر کتاب تفکر ناب، درباره اصل سوم چنین آمده است:«فقط پس از تعريف ارزش و ترسيم نقشه‌های جريان ارزش است که ناب‌انديشان می‌توانند سومین اصل تفکر ناب را به کار برند: ايجاد حرکت در گام‌های ارزش آفرين باقيمانده. برداشتن چنين گامی مستلزم تغيير فکر بنيادين تمام کسانی است که با آن درگير خواهند بود. همچنين کارکردها و واحدهایی که به عنوان ابزاری برای طبقه‌بندی و سازماندهی کار مورد استفاده قرار می‌گرفتند بايد به نحوی تغيير يابند که بتوانند در خدمت خانواده‌های محصول باشند و نيز شيوه توليد دسته و صفی قبلی بايد به شيوه توليد پيوسته مقادير کم و به طور ايده‌آل يک واحدی مبدل شود. در واقع، حرکت پيوسته اختراع مهم هنری فورد است، اختراعی بس مهم‌تر از توليد انبوه.»از نگاه اصول تفکر ناب، مشکل هنری فورد در اين بود که حرکت پيوسته را به شرطی می‌توانست به کار ببرد که فقط يک محصول توليد کند: مدل T. حال آن که سيستم توليد تويوتا يا همان توليد ناب اين امکان را فراهم می‌آورد که بتوان وقتی انواع مختلفی محصول به کمک تجهيزات يکسانی توليد می‌شوند، بتوان باز هم به حرکت پيوسته دست یافت. به همين دليل است که به روش حرکت فورد، مورد خاص می‌گويند و به حرکت پيوسته تویوتایی، مورد عام می‌گويند. توجه داشته باشيد که استقرار حرکت پيوسته، مهم‌ترين وجه سيستم توليد تويوتا یا توليد ناب است.اصل چهارم: استقرار همواری و کشش اصول تفکر ناب که تا اینجا گفته شد شرکت ناب آماده می‌کند تا يک تغيير انقلابی را آغاز کند: تبديل شيوه برنامه‌ريزی توليد بر اساس پيش‌بينی فروش، به شيوه ‌ای که به ايشان امکان می‌دهد دقيقاً آن چيزی را توليد کند که مشتری از او خواسته است.به گفته ووماک و جونز، در کتاب تفکر ناب:«اکنون شما می‌توانيد به مشتری امکان دهيد که محصول را در هنگام نياز از شما بيرون کشد به جای آنکه محصولاتی را که غالباً مشتری خواهان آن نيست، به وی تحميل کنيد (يا برانيد). به بيان ديگر، هيچ فرآيند، کارکرد يا واحدی؛ کالا يا خدمتی را توليد نمی‌کند، مگر آنکه مشتری‌ای در پايين جريان آن را درخواست کرده باشد.»البته برداشتن اين گام، کمی سخت‌تر و پيچيده‌تر از برداشتن گام‌های قبلی است. يک نقطه شروع خوب برای اين کار، استفاده از کتاب کارگاهی کانبان از آغاز تا پايان است که نحوه طراحی و پياده‌سازی يک سيستم هموار کششی را به شما آموزش می‌دهد.اصل پنجم: جستجوی کمالچنانچه ووماک و جونز تأکيد می‌کنند:«پس از انجام اصول تفکر ناب پيشين، همه افراد درگير درخواهند يافت که کاهش ميزان کار، زمان، فضا، هزينه و اشتباهات، حدی ندارد و شرکت می‌تواند هر چه بيش‌تر محصولی را عرضه دارد که مشتری هر چه بيش‌تر و بيش‌تر واقعاً خواهان آن است.»اين همان است که جستجوی کمال نام دارد: بهبود مستمر جريان ارزش هر محصول با برداشتن مجدد گام‌های قبل برای درک بهتر ارزش از نگاه مشتری، تجزيه و تحليل دقيق‌تر جريان ارزش برای شناسايي اتلاف‌های بيش‌تر و ايجاد يک حرکت پيوسته‌تر و تعميم آن به بخش‌هايي که هنوز از طريق حرکت پيوسته به يکديگر متصل نشده‌اند و سرانجام تعميم سيستم کششی به جريان ارزش گسترده‌تر. برای درک بهتر اصول تفکر ناب و ابزارهای آن به کتاب تفکر ناب مراجعه کنيد.

پیشنهاد ناب اندیشان به شما

ناب اندیشان

ناب اندیشان